เข้าสู่ช่วงปลายฝนต้นหนาวกันแล้ว  ต้องดูแลสุขภาพกันหน่อย  หลังจากที่เราทำงานอย่างหนักผ่านมากว่าครึ่งค่อนปี  ผู้อ่านหลาย ๆ ท่านคงเริ่มวางแผนแพ็คกระเป๋าเตรียมพักร้อนกันบ้างแล้ว  ในช่วงนี้  หากไปเที่ยวในสถานที่มีสิ่งอำนวยความสะดวกก็ไม่น่าห่วง  แต่เมื่อต้องไปเที่ยวป่า เขา  หรือสถานที่ห่างไกลตัวเมือง  แล้วมีเหตุบังเอิญต้องเจ็บป่วยกลางคัน  และไม่สามารถไปพบแพทย์ได้ทันที  ถ้าเรามียารักษาอาการเบื้องต้น  ก็จะช่วยผ่อนหนักเป็นเบาลงได้

โรคหรืออาการที่พบบ่อยระหว่างเดินทาง  ได้แก่

• ปวดหัว  ตัวร้อน  เป็นไข้  ยาที่ต้องใช้เป็นประจำคือ  Paracetamol  แต่มีข้อควรระวังคือ  การรับประทานต่อเนื่องจะทำให้เป็นพิษต่อตับ  ยาอีกชนิดหนึ่งที่ใช้เป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่ไม่สามารถใช้  Paracetamol  คือ  ibuprofen  ยานี้ลดไข้  แก้ปวดได้เช่นเดียวกับ  Paracetamol  แต่มีข้อดีคือ  ลดการอักเสบ  ปวด  บวม  แดง  ร้อนได้  หากปวดฟันหรือมีการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อหรือข้อระหว่างเดินทางก็พอจะช่วยบรรเทาอาการได้  สิ่งที่ต้องระมัดระวังในการใช้ยา  ibuprofen  คือ  ห้ามใช้ในผู้ป่วยที่เป็นไข้เลือดออก  หรือเป็นโรคกระเพาะ  หากปวดเมื่อยกล้ามเนื้ออาจรับประทานยาคลายกล้ามเนื้อ  ได้แก่  tolperisone  หรือ  orphenadrine  ยากลุ่มนี้มักทำให้รู้สึกง่วงนอน  ควรระมัดระวังหากต้องขับรถหรือทำกิจกรรมที่ต้องใช้สมาธิ
• ท้องเสีย  อาจเกิดขึ้นได้เพราะไม่คุ้นเคยกับอาหารท้องถิ่น  หรืออาหารไม่สะอาดมีการปนเปื้อนของเชื้อโรค  ให้ดื่มผงเกลือแร่  ORS  แนะนำชนิดที่เป็นซองละลายน้ำดื่มพอดี 1 แก้ว  วิธีดื่มที่ถูกต้องคือค่อย ๆ จิบ  สำหรับยาหยุดการเคลื่อนไหวของลำไส้  loperamide  ให้รับประทานเมื่อจำเป็นเท่านั้น  เพราะเป็นการกักสารพิษและเชื้อโรคไว้ในร่างกาย
• แสบท้อง  โรคกระเพาะจากการรับประทานอาหารไม่เป็นเวลา  หรือมีภาวะเครียดขณะเดินทาง  แนะนำ  ให้พกยาเคลือบกระเพาะชนิดเม็ดเพื่อความสะดวกในการพกพา  ได้แก่  aluminium hydroxide  และ  magnesium hydroxide  ซึ่งบางชื่อการค้าอาจผสมยาขับลมเพิ่มเติมลงไปในสูตรด้วย
• อาการจุกแน่นท้อง  อาหารไม่ย่อย  บรรเทาอาการได้ด้วย  simethicone  หากมีอาการอาหารไม่ย่อยจากการรับประทานอาหารอิ่มเกินไป
• อาหารเป็นพิษ  เกิดจากสารพิษในอาหารหรือพิษจากเชื้อแบคทีเรีย  พบได้บ่อยจากการรับประทานอาหารทะเล  activated carbon  จะช่วยดูดซับสารพิษไว้
• คลื่นไส้  อาเจียน  เวียนศีรษะ  เมารถ  เมาเรือ  แนะนำ dimenhydrinate  กรณีรับประทานเพื่อป้องกันอาการเมารถ  เมาเรือ  ควรรับประทานก่อนออกเดินทางอย่างน้อยครึ่งชั่วโมง
• แพ้  ผื่นคัน  ลมพิษ  ได้แก่  chlorpheniramine, hydroxyzine  และ  calamine lotion  ช่วยบรรเทาอาการผื่นคันและยังช่วยบรรเทาอาการหวัดได้
• อุบัติเหตุเล็กน้อย  เช่น  มีดบาด  หนามทิ่ม  หกล้ม  เป็นต้น  ควรเตรียมชุดปฐมพยาบาล  ซึ่งประกอบด้วยสำลี  ผ้าก็อช  พลาสเตอร์  เบตาดีน  แอลกอฮอล์  ผ้าพันชนิดยืด (elastic bandage)

     แต่หากมีอาการเหล่านี้ควรรีบไปพบแพทย์โดยเร็ว  ได้แก่  ท้องเสียร่วมกับมีไข้  ถ่ายเป็นมูกเลือดมีกลิ่นเหม็นรุนแรง  หรือมีไข้สูง  หนาวสั่น  โดยเฉพาะการไปเข้าไปในบริเวณที่มีการระบาดของไข้มาลาเรีย  หรือรับประทานยาไปแล้วอาการเจ็บป่วยยังเป็นอย่างต่อเนื่องไม่มีทีท่าว่าจะทุเลาลง  ที่สำคัญเตรียมยาให้อยู่ในช่องที่หยิบใช้สะดวกอย่าเก็บใช่ช่องท้ายรถนะครับ  อากาศร้อน ๆ  อาจทำให้ยาเสื่อมคุณภาพได้  ขอให้มีความสุขในการท่องเที่ยวพักผ่อน

ที่มา :  นักวิชาการ  มูลนิธิเพื่อการวิจัยและพัฒนาระบบยา